IndoFILMcafé

Monisme is een experimentele speelfilm, geschreven vanuit een geest van collectief filmmaken, ergens tussen realiteit, mythe en legende in. Er komen enkele geweldadige scenes in voor, die misschien als schokkend ervaren kunnen worden.

De term monisme komt van het Grieks, monos, wat enkelvoud of alleen betekent. Volgens de term is één van de definities van monisme de theorie die stelt dat alles uit één eindbron komt.

Riar Rizaldi gebruikt de term als titel van zijn nieuwste film. Monisme, een docu-fictiefilm, een combinatie van documentaire en fictie die milieuthema’s en mystiek behandelt.

Een mysticus is vastbesloten om op zijn land aan de voet van de vulkaan Merapi te blijven. Niets kan zijn besluit veranderen om op zijn land te blijven en zijn geloof dat hij één is met de vulkaan in praktijk te brengen.

Aan de andere kant van de vulkaan blijft een vulcanoloog benadrukken dat het einde van de wereld nabij is. Hoewel zijn vrouwelijke assistent zijn overtuiging ter discussie stelt blijft hij benadrukken dat een wetenschappelijke benadering de enige juiste is. Met de kennis die hij verwerft door metingen met sensoren verklaart hij dat matiging de enige manier is waarop de mensheid de enorme uitbarsting van de Merapi die hij voorspelt, kan overleven.

Niet ver van waar de vulcanologen hun onderzoek doen wordt op grote schaal zand gewonnen. Een van de werkers filosofeert over de impact van de zandwinning op de gemeenschap, de vulkaan en op zijn eigen geest. De film Monisme geeft de grote verwevenheid tussen de mensen op de vulkaan Merapi weer. Dit alles gebeurt tegen een achtergrond van geweldadige paramilitaire overheidscontrole op alles wat er gebeurt.

“Monism” bevat acteurs die de dynamiek van menselijke en natuurlijke relaties op de berg Merapi uitbeelden. In de schaduw van een recente uitbarsting vertellen ze een verhaal dat ze samen met een vulkanoloog, een zandmijnwerker en een mysticus hebben geschreven—mensen met nauwe banden met de berg. Ze creëren fictieve en non-fictieve situaties die bij de Merapi zou kunnen en zijn gebeurd.

Deze experimentele film heeft talrijke prijzen ontvangen op nationaal en internationaal niveau. “Monisme” had zijn wereldpremière op FID Marseille, Frankrijk in juli 2023 en won de prijs voor Beste Speelfilm op het Internationaal Experimenteel Filmfestival van Boekarest in Roemenië in september 2023. De film won ook de Golden Hanoman Award op het Jogja-Netpac Asian Film Festival in Indonesië in december 2023, werd de openingsfilm op het Asian Film Festival in Rome, Italië in april 2024, en werd opgenomen in de selectie van de 60e Biennale Arte, Italië van april tot november 2024.

Regisseur: Riar Rizaldi
Duur: 115 minuten
Voertaal: Indonesisch, Ondertiteling: Engels

Een filmische documentaire die hedendaagse slavenhandel op het eiland Sumba in Indonesië ontrafelt, van Jimmy Hendrickx en Jeremy Kewuan.

Geen onrecht is zo groot of het kan worden bestreden. Dat is de gedachtegang van Jeremy Kewuan, een Indonesische activist die zich heeft voorgenomen zijn stem te verheffen tegen onrecht. Met name tegen het onrecht op het Indonesische eiland Sumba. Jeremy Kewuan heeft voor zijn strijd in deze documentaire een buitenlandse partner gevonden in de persoon van de Belgische regisseur Jimmy Hendrickx. Het verhaal is tamelijk ongelooflijk maar ‘Slave Island’  is overtuigend in zijn beelden en het bewijs van die slavernij op het eiland Sumba.

Volgens de lokale traditie moet het Ata-volk generaties lang de meesters van de Maramba’s dienen en bij hun dood samen hun meesters begraven worden. Deze mensen zijn zogenaamd onderdeel van het gezin van de adellijke familie, maar in de praktijk wordt de familieband slechts in naam gevoeld. Als een tot slaaf gemaakte eenmaal binnen de adellijke familie zit, zullen zijn kinderen dat ook zijn. Je kunt je als tot slaafgemaakte vrijkopen, maar als je daarvoor geen geld hebt, en dat hebben ze meestal niet, zul je toch je kinderen moeten achterlaten. Zo ontstaat er een generatie van jonge mensen, die geen ander bestaan kent dan het perspectiefloze slavenbestaan bij hun adellijke familie. Terwijl hij een geval van mensenhandel onderzoekt, ontmoet de lokale activist Jeremy Kewuan een sjamaan van de Maramba’s die sterk gelooft dat hij, via zijn voorouders, recht heeft op het bezitten van slaven. Op zijn erf werken slaafgemaakte kinderen, waarvan sommigen nog geen tien jaar oud zijn en bij wie het schrijnende bewijs van lijfstraffen op hun huid zichtbaar is.

Te midden van dit alles komt een 8-jarig tot slaaf gemaakt meisje in beeld. Met de hulp van een voormalige slavin en door talloze confrontaties met slaveneigenaren, stamhoofden en zijn eigen overtuigingen, zorgt Jeremy uiteindelijk voor de bevrijding van de jonge slavin. Ook al bezit de Koningin van het eiland nog steeds honderden slaven die wachten op emancipatie, blijft het een overwinning – zij het een kleine – in de voortdurende strijd tegen mishandeling.

Makers: Jimmy Hendrickx en Jeremy Kewuan
Duur: 94 minuten
Voertaal: Indonesisch, Ondertiteling: Nederlands

De Klanken van Overleving

De documentaire gaat over de Surinaams-Javaanse gamelan. Deze variant is ontstaan tijdens de Nederlandse koloniale overheersing in Suriname. De documentaire is leerzaam, confronterend, pijnlijk, emotioneel en beladen. Aan de hand van persoonlijke archieven en gesprekken met o.a. spelers en oud-spelers van het gamelanorkest Bangun Tresna Budaya, hoor je wat de drijfveren zijn om deze cultuuruiting te koesteren en in leven te houden.

Op initiatief van Stichting Rukun Budi Utama (RBU) uit Den Haag is Docu125 gevraagd om het gamalanorkest Bangun Tresna Budaya te belichten. Het eindproduct is het zeer indrukwekkende Meer Dan Kling Kang Klong; De Klanken van Overleving geworden.

De instrumenten van de groep Bangun Tresna Budaya zijn sinds eind jaren ’70 in het bezit van RBU. Het verhaal achter de herkomst ervan is bij velen niet bekend. De opdracht was daarom helder; onderzoek de herkomst van de instrumenten en leg dat vast voor het nageslacht.

Filmmaker Jeffrey Salimin (Docu125) ging daarmee aan de slag, maar merkte al in de eerste gesprekken dat de thema’s die aangestipt werden, groep overstijgend waren. Zo is bijvoorbeeld de Surinaams-Javaanse gamelan in 2021 bijgeschreven op de lijst van Immaterieel erfgoed van Nederland.
Eén van de sprekers in de documentaire is de in 2023 op 81 jarige leeftijd overleden Harrie Djojowikromo uit Zoetermeer. Hij was een kenner op het gebied van gamelan en andere Javaanse cultuuruitingen. De documentaire is een les in Surinaams-Javaanse gamelan. Je hoort hoe deze variant ontstaan is, in een periode van de Nederlandse koloniale overheersing in Suriname. Op zeer confronterende wijze wordt in beeld gebracht hoe de instrumenten met de hand worden gemaakt en waar men zoal tegenaan loopt als het gaat om het behoud ervan.

De titel van de film ‘Meer dan kling klang klong’ verwijst volgens Salimin naar het stereotype beeld van gamelan als simpel geluid, metalen platen die klinken als ‘kling, klang, klong’. “Maar het is meer dan dat. De titel daagt kijkers uit om voorbij dat oppervlakkige beeld te kijken. Na de film gezien te hebben zal je begrijpen dat het meer gaat dan alleen klanken.”

Net als Toemin hoopt Salimin dat mensen gamelan meer gaan waarderen als cultureel erfgoed. “Het instrument is een drager van de Javaanse cultuuruitingen, zoals jaran kepang en ludruk. Als de gamelan verdwijnt, verliezen we een belangrijk deel van onze cultuur”, benadrukt Salimin.

De documentaire is niet alleen in Nederland en Suriname vertoond, maar ook bij de Javaanse diaspora in Singapore en Malta.

Makers: Jefferey Salimin en Melvin Toemin
Duur: 55 minuten
Voertaal: Nederlands

The Tone Wheels

Roda Roda Nada uit 2022 van de Indonesische regisseur Yuda Kurniawan.

Roda-Roda Nada is een observatiedocumentaire die het leven volgt van Obay (50 jaar), een dangdut-muzikant en eigenaar van een rondreizende Dangdut-kar in de buurt van Lenteng Agung, Zuid-Jakarta. Samen met zijn vrouw en de leden van zijn dangdut-kar wil hij hun zelfgeschreven liedjes opnemen. Een lang gekoesterde wens die gerealiseerd moet worden voordat ze ouder worden.

Het verlangen om op te nemen brengt hen weer in contact met een oude vriend, die ook muzikant, songwriter, muziekarrangeur en opname-operator is, Didit (53 jaar). Uit naam van vriendschap en hun gedeelde liefde voor dangdutmuziek, en hoewel hij slechts eenvoudige opnameapparatuur en een oude computer heeft, is Didit bereid hen te helpen hun droom te verwezenlijken.

Het opnameproces verloopt niet volledig vlekkeloos zoals ze hoopten. Zo kwamen ze veel obstakels tegen. Maar voor Demi Dangdut gaven ze niet op. Hun grote liefde en passie voor dangdut muziek is het belangrijkste hulpmiddel om alles het hoofd te bieden.

Yuda Kurniawan werd geboren in Manggarai, NTT, Indonesië op 8 oktober 1982. Hij is een filmproducent en regisseur en heeft de Citra Award ontvangen, de hoogste onderscheiding voor Indonesische filmmakers die wordt toegekend door het Indonesisch Filmfestival. Zijn films zijn vertoond op verschillende filmfestivals, zowel in eigen land als in het buitenland, en hebben verschillende prijzen gewonnen, waaronder de Netpac Award (Network for the Promotion of Asia Pacific Cinema), een prijs die wordt toegekend aan Aziatische filmregisseurs die belangrijke bijdragen leveren.

Regisseur: Yuda Kurniawan
Duur: 98 minuten
Voertaal: Indonesisch. Ondertiteling: Engels

Tale of the Land uit 2024 film van de Indonesische regisseur Loeloe Hendra.

Tale of the Land is de afsluiting van drie vertoningen met als thema milieuproblematiek en de invloed daarvan op de lokale bevolking.

Na het verlies van haar ouders en hun land, woont May samen met haar opa in een zelfvoorzienend huis drijvend op water. Ze droomt van een leven op land maar door een mysterieuze aandoening valt ze flauw zodra ze vaste grond betreedt. Haar opa, overtuigd dat ze vervloekt is door hun voorouders, verbiedt haar om het huis te verlaten. Hoewel het vaste land voor haar een gevaarlijke plek is geworden, blijft May zich ertoe aangetrokken voelen. Wanneer haar opa gewond raakt  en ze wordt gekweld door de onzekerheid van een leven op zee, is het verlangen om aan land te gaan sterker dan ooit. 

Tale of the Land is de eerste speelfilm van regisseur Loeloe HENDRA. Visueel verbluffend met droomachtige, surrealistische beelden en mystieke elementen, kaart de film op een symbolische en poëtische manier thema’s als klimaatverandering, landroof en kapitalisme aan.

Regisseur: Loeloe Hendra
Duur: 99 minuten
Voertaal Indonesisch

Op zondag 9 november vertoonde IndoFILMcafé in LUX Nijmegen de film Harmoni uit 2024 van de Indonesische regisseur Yuda Kurniawan. Deze voorstelling vond plaats in het kader van het LUX-festival NIMMA aan zee.

De film is gebaseerd op een waargebeurd verhaal van twee boerenfamilies, op Bali en in Gorontalo (Sulawesi, vroeger Celebes genaamd). Made (60) is een zeewierteler in Nusa Lembongan, Bali. Hij is vastbesloten om door te gaan met zijn bedrijf, te midden van alle snelle veranderingen en het massale toerisme dat de duurzaamheid van het ecosysteem van de oceaan ernstig aantast.

https://youtube.com/watch?v=JthkQtqxBG4%3Ffeature%3Doembed

Tegelijkertijd krijgt in het dorp Saritani, in een transmigratiegebied in Gorontalo, de maisteler Tuwarno (55) te maken met ernstige droogte als gevolg van een langdurige droge moesson. Zullen zij beiden in staat zijn om te gaan met de milieucrisis en de klimaatverandering?

Yuda Kurniawan werd geboren in Manggarai, NTT, Indonesië op 8 oktober 1982. Hij is een filmproducent en regisseur heeft de Citra Award ontvangen, de hoogste prestatie voor Indonesische filmmakers die wordt uitgereikt door het Indonesische filmfestival. Genomineerd voor de beste documentaire van het Indonesische Filmfestival 2022, heeft de Gary L. Hayes Award gewonnen op Balinale, de Best Editing Indonesian Screen Award op het Jogja Netpac Asian Film Festival en de winnaar Piala Maya voor beste documentaire. “Harmony” (2024) is zijn regiedebuut voor een lange verhalende film.

Regisseur: Yuda Kurniawan
Duur: 115 minuten
Voertaal: Indonesisch. Ondertiteling: Engels

IndoFILMcafé vertoont de documentaire The Promise van de Nederlandse regisseur Daan Veldhuizen. Deze voorstelling vindt plaats in samenwerking met Museum Bronbeek in het kader van de week van de Koloniale Geschiedenis.

Als in 1949 de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië is afgelopen en Nederland niet langer kolonisator van het land is, blijft er één stuk grond in Oceanië nog wel een Nederlandse kolonie: Nederlands Nieuw-Guinea. Wanneer Nederland zich voorbereidt op de onafhankelijkheid van Nederlands Nieuw-Guinea, komt Indonesië in verzet. Onder druk van de Verenigde Staten en de Verenigde Naties wordt in 1962 het gebied overgedragen aan Indonesië, met de belofte van een volksraadpleging. Maar die zogenaamde ‘Act of Free Choice’ blijkt een schijnvertoning. Sindsdien worden Papoea’s in Indonesië op grote schaal vervolgd, verdreven en vermoord – en de wereld heeft er weinig aandacht voor.

Tegen de achtergrond van de Koude Oorlog laat de film zien hoe de toekomst van West-Papua niet alleen werd bepaald in diplomatieke achterkamertjes, maar ook door het bedrijfsleven, waar invloedrijke westerse elites, waaronder Prins Bernhard, economische belangen boven mensenrechten leken te stellen. Terwijl de enorme bodemschatten van West-Papua tot op de dag van vandaag worden ontgonnen door veelal westerse bedrijven, wordt de inheemse bevolking stelselmatig onderdrukt. Met uniek en indrukwekkend gerestaureerd 35mm-archiefmateriaal en aangrijpende verhalen van Papoea’s in ballingschap en hun strijd voor erkenning schetst regisseur Daan Veldhuizen in The Promise een pijnlijk beeld van hoe kolonialisme plaatsmaakte voor neokolonialisme – en hoe de wereld bleef zwijgen.

Regisseur: Daan Veldhuizen
Duur: 115 minuten
Voertaal: Nederlands

Perang Kota / This City Is a Battlefield, is een Indonesische speelfilm van Mouly Surya, een bewerking van de roman A Road with No End van Mochtar Lubis uit 1952. Een historische thriller die een intiem romantisch drama verweeft met politieke intrige.

Synopsis IFFR, Srikanth Srinivasan

Isa, een zwijgzame onderwijzer die in het verzet zit, moet een moord plegen met Hazil, een charmante rebel die een oogje op Isa’s vrouw Fatimah heeft. Een schitterende historische thriller die sensuele romantiek vermengt met flitsende actiescènes.

Jakarta, 1946. Nationalistische leiders hebben de onafhankelijkheid uitgeroepen, maar de stad blijft onder Nederlands gezag, wat leidt tot een felle strijd tussen het leger en de verzetsbeweging. Fatimah, een veerkrachtige huisvrouw, voert ondertussen een innerlijke morele strijd: ze kan niet kiezen tussen haar man Isa, een oorlogsheld die vioolleraar is geworden en in het verzet zit en Hazil, Isa’s charmante wapenbroeder.

Perang Kota / This City Is a Battlefield, een bewerking van de roman A Road with No End van Mochtar Lubis uit 1952, is een schitterende historische thriller die een intiem romantisch drama intelligent verweeft met politieke intrige. De moedige Fatimah vormt het emotionele middelpunt en haar complexe, tegenstrijdige karakter wordt vol mededogen en zonder oordeel ontleed.

Mouly Surya’s vijfde speelfilm geeft een zeer gedetailleerd beeld van het kolonialistische Jakarta in al zijn verleidelijke en wrede facetten, ondersteund door spannende actiescènes en uitstekende hoofdrollen. Perang kota / This City Is a Battlefield onderzoekt tijdloze menselijke gevoelens in een specifieke historische setting en schetst zo een beeld van individuen en een land die snakken naar autonomie en vrijheid.

Regisseur: Mouly Surya
Duur: 118 minuten
Voertaal: Indonesisch
Ondertiteling: Engels

Het filmprogramma bestaat uit twee delen. Eerst Through the Pores of Times, dit zijn drie korte films van kunstenaar, onderzoeker en filmmaker Timoteus Anggawan Kusno.

Hierna The Empire Writes Back, een Nederlandse documentaire van Dorna van Rouveroy van Stichting Filmproject. De vertoning is ook de première in Nijmegen. Door omstandigheden kan filmmaker Dorna van Rouveroy niet aanwezig zijn voor de Q&A. In haar plaats zal Cas de Vries, deelnemer aan de Summerschool van de Vrije Universiteit Amsterdam en Universitas Gadjah Mada Yogyakarta, zijn ervaringen aan dit project toelichten.

Anatomy of Nostalgia (2024, 7 min, geen dialoog)

Beelden uit koloniale archieven, oorspronkelijk bedoeld als propaganda, volgen elkaar in Anatomy of Nostalgia op als een stroom gefragmenteerde herinneringen. wat we zien is herkenbaar, maar tegelijkertijd ongrijpbaar en desoriënterend; een samengesmolten abstractie van het verleden. door de geschiedenis ambigu te maken, nodigt Kusno ons uit te bevragen wat we daadwerkelijk zien en ontstaat er ruimte voor nieuwe interpretaties en betekenissen.

Dear shadow, my old friend (2023, 14 min, Indonesisch gesproken, Engels ondertiteld)

Als de verteller in een droom wordt bezocht door zijn overgrootvader, vinden gelaagde en verdoezelde verhalen over het koloniale tijdperk hun weg naar zijn onderbewustzijn. hij dwaalt door bekende en toch vreemde taferelen, van de impact van de koloniale suikerindustrie tot de ontberingen van de Javaanse boeren en de donkere kamer van zijn vader. Herinneringen, tijd, dromen en rituelen lopen door elkaar heen en schaduwen uit het verleden dringen door in het verleden.

Afterlives (2024, 22 min, Indonesisch gesproken, Engels ondertiteld)

https://youtube.com/watch?v=rXn-w5hp54o%3Ffeature%3Doembed

Een verkenning van de verborgen verbanden tussen de opvoering van Jathilan (een traditioneel Javaans krijgsspel), een verlaten suikerfabriek, het koloniale archief in Den Haag en het Rijksmuseum in Amsterdam, waar de geesten van de portretten van Nederlands-Indische heersers door het gebouw lijken te dwalen. De verbanden en onafgemaakte verhalen uit het verleden openbaren zich langzamerhand.

The Empire Writes Back (2025, 30 min, Nederlands gesproken)

Een korte documentaire over een dialoog die lang uitbleef. Indonesië was bijna 350 jaar een kolonie van Nederland, en hoewel de onafhankelijkheid volgde na de Tweede Wereldoorlog, leeft de koloniale erfenis nog altijd voort.

In een summerschool van de Universitas Gadjah Mada in Yogyakarta en de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoeken Indonesische en Nederlandse studenten het verleden via een onverwachte invalshoek: literatuur en film. Deze kunstvormen tonen hoe herinnering, macht en identiteit zich blijven herschrijven.

Voor het eerst sinds de onafhankelijkheid voeren jonge mensen uit beide landen een open gesprek. Niet om het verleden vast te leggen, maar om het opnieuw te bevragen.

Duur: 1.45 uur

Taal: Nederlands, Indonesisch, Engels

ANAK INDIË is een ontroerende én humoristische film over Nederlands-Indisch erfgoed waarbij het heden en verleden in een mozaïek van verhalen samenkomen.

Nederland telt ruim twee miljoen mensen met wortels in de voormalige kolonie Nederlands-Indië, waarvan ruim 300.000 na de Tweede Wereldoorlog noodgedwongen naar Nederland zijn gerepatrieerd. Voor Indische Nederlanders, Molukse gezinnen en Peranakan-Chinezen betekende dit een nieuw begin in een land dat hen niet altijd met open armen ontving. Door middel van collage-animaties, muziek, 8mm-archiefbeelden en persoonlijke verhalen van bekende Indische Nederlanders zoals Yvonne Keuls, Adriaan van Dis en Wieteke van Dort – laat de film zien hoe zij een nieuw bestaan moesten opbouwen.

Fotograaf Claude Vanheye toont zijn pad naar succes, een weg die allesbehalve geplaveid was, terwijl illustrator Thé Tjong-Khing het gevoel van ontheemd zijn benadrukt: hij voelt zich noch Chinees, noch Nederlander. De archiefbeelden illustreren het gevoel dat vele mensen met roots in Nederlands-Indië hebben: het gevoel tussen twee culturen te zijn geboren. Dit wordt benadrukt door het ontroerende pianospel van componist/musicus Mariëtte Hehakaya die de wereld van de Molukse cultuur en de Nederlandse cultuur samenbrengt.

Tegen deze achtergrond vertelt ANAK INDIË  over typisch immaterieel erfgoed. Van de Indische rijsttafel tot muziek, van beeldcultuur tot de Nijmeegse vierdaagse — allemaal diep verweven in de Nederlandse samenleving.

ANAK INDIË is een film over veerkracht, identiteit en een gedeeld verleden—een verleden dat nog altijd voelbaar en zichtbaar is in het Nederland van vandaag.

Regisseur Hetty Naaijkens – Retel Helmrich
Voertaal: Nederlands

Duur: 123 minuten